Santana ...

'Er was eens, (niet zo) heel lang geleden' … daar begint elk verhaal mee … er was eens een Leuk, Lekker, Stoer Meisje in Waddinxveen, Joure, Vlissingen, Schin op Geul, Schoorl … dat iedere morgen in die zwoele zomervakantie van 1964, '62 of '72 wakker huppelde om over 'het tuinpad van haar vader' de dijk met iepenbomen over te draven om uitzinnig de ongenaakbare zee te begroeten. Om naar de stemmen te luisteren, door de wind uit verre landen aangedragen. Stemmen die zingen van kindertranen en kindergeluk … 'Geluk', dat was voor haar Vader, die haar na gedane timmerman-arbeid, na de maaltijd die smaakte naar de nooit aflatende zorg van Moeder, na een lange wandeling door de duinen, voorlas uit de Kinderbijbel. “Laat de kinderen tot mij komen en verhindert hen niet,” sprak Jezus … Voordat dit verhaal verwordt tot reli-snot: Al te kerkelijk want helemaal mal bleef Onze Heldin uiteraard niet en Jezus werd voor haar pakweg Carlos Santana die met zijn 'Europa' in de Leidse Groenoordhallen 1980 de kinderen ongehinderd tot zich liet komen en onder die kinderen waren ook jongens van Verre Molukse Landen, bij wie voornoemde Leuke, Lekkere en op de koop ook nog eens Stoere Meid uit Harderwijk om haar moverende redenen in de smaak wenste te vallen. In 1980 bestond er nog geen internet, dus kon Ons Meisje toen niet al googlend op de site van de PVV achterhalen dat het deze Leuke Jongens uit Verre Molukse Landen voornamelijk te doen was om haar Blanke Eerbaarheid en dat deze geilaards na gedane Obscene Zaken zoals het hoort met een meisje van Eigen Volk zouden trouwen. Vele hectoliters tranen later kwam dan toch die Gezonde Hollandse Jongen op haar levenspad … een Lieve Jongen natuurlijk, want dat heeft Ons Meisje wel verdiend … Zo lief dat er ook lieve kindertjes van kwamen en die werden zo lief opgevoed dat ze reeds in de kleuterklas heel erg lief het logo van Groen Links konden tekenen en waren ze in een narrige bui, dan tekenden ze toch nog even lief dat chagrijnige hoofd van Agnes Kant (“Ja kinderen, die is opgestapt omdat ze niet tegen haar verlies kon.”) … die kinderen kregen iedere dag de Psalmen en Gezangen van Solidariteit voorgezongen en dat er arme kindjes in Verre Landen leefden aan wie ze elke dag moesten denken, ook al stond hun hoofdje er niet naar, want Youtube-filmpjes kijken is natuurlijk vele malen leuker en bij Kinderen voor Kinderen moesten ze toch al met een kakstemmetje wijsneus-liedjes zingen … “Mama doet het allemaal voor jullie, hoor kinderen,” sprak de moeder streng als het nageslacht het zakgeld liever aan snoepgoed of breezers besteedde dan aan alweer zo'n slecht gekleed zwart kind met kapotte tanden en een enge ziekte die je kreeg van vieze spelletjes uit 'Waar ligt dat da-han, Mama?', dat zo nodig ook naar school wilde of dat nu spijt had want het had met een grote mensen-schietgeweer op andere zwarte mensen geschoten … “Want Mamma wil voor jullie en voor alle kindjes op de hele aardbol de wereld verbeteren. Is dat goed begrepen, stelletje verwende kut-kinderen?” … Maar aan alle vrome praatjes kwam opeens een einde toen het nieuws tot dit bastion van Modern Hollands Welvaren doordrong, dat er misschien wel een heus asielzoekerscentrum vlakbij het dorp zou worden gebouwd … Nachten achtereen lag de Lieve Vrouw uit Ermelo wakker naast haar voort-snurkende man – “Waar blijf je nou met je praatjes? Ik ga slapen.” – en in haar angstvisioenen zag ze die Leuke Jongens uit Verre Enge Molukse Landen die niet haar bestegen, maar … “Man … Echtgenoot … word eens wakker, we moeten hier weg … straks sleuren ze onze kindjes de bosjes in … ” “Ga slapen, Vrouw … er zijn hier geen eens bosjes, die zijn allemaal wegbezuinigd.” Het is aan die man te danken dat dit vrolijke verhaal een gunstige wending neemt, want die man houdt zielsveel van zijn Leuke, Lekkere en trouwens ook Stoere Vrouw uit de Peel en hij weet dat haar alleen onnadenkendheid, in geen geval hypocrisie verweten mag worden … weet zij veel dat vluchtelingen bescherming zoeken in menselijke warmte en niet in afgekloven politieke kreten … “Als jij dit jaar nou eens niet die paar Marokkaanse kinderen in de klas dat godvergeten Suikerfeest laat organiseren, want je kiest daardoor de verkeerde vorm voor de inhoud van een behartenswaardige boodschap. De beschaving moet gered – dat is de boodschap – en dat doe je niet door folkloristische verschillen te benadrukken. Het gaat toch zeker om de Liefde?” Maar die man is dan ook Dichter en Denker tegelijk. En alleen Dichters en Denkers kunnen het afgebladderde smoelwerk van deze natie nog enigszins opkalefateren.

Groeten uit de provincie

'Hoera, we zijn in Holland'

Een aardige vrouw uit een provinciestadje, die hunkerde naar mannen die haar 'leuk, lief & lekker' vonden … 'Ik was gek op die Molukkers bij ons in G,' sprak zij als om hem ervan te verzekeren dat zijn 'etnisch – eh, hoe noem je dat – allochtone' afkomst haar in geen enkel opzicht zou deren in de omgang met haar die ooit de Geliefde was van de schrijver … Hoe dol zij ook was op 'die' Molukkers, tot een huwelijk kwam het pas toen zij een Hollandse jeugdliefde in het café in meerdere opzichten tegen het lijf liep … Er werd getrouwd, er kwamen kinderen van en omwille van die kinderen verhuisde het gezin uit de grote stad naar een dorp waar men die kinderen niet hoefde te zien opgroeien tussen de 'Sjonnies & Anita's' in de straat … Maar wat een schrik toen het nieuws kwam dat er wel eens een asielzoekerscentrum vlakbij het paradijselijke dorp zou kunnen komen … “Hoe moet het nou met mijn kindjes,” vroeg de aardige vrouw zich af toen de schrijver op bezoek was. De schrijver en zijn Geliefde hadden elk een eigen leven gekozen waarin geen plek meer was voor elkaar en de schrijver had bij de boedelscheiding ervan afgezien de vriendschap met het echtpaar te blijven delen. Wel wilde de schrijver met de man zo nu en dan eens verhalen van 'Heimwee, Troost & Verlangen' uitwisselen, omdat die man, anders dan de moeder van zijn kinderen wel wat meer te zeggen had dan 'Wat ik vandaag nou toch heb meegemaakt … of was het gisteren, ik moest naar mijn moeder want die moest met haar buurvrouw en die buurvrouw – ja die ken je niet – die heeft een schoondochter … man, dat wil je niet weten.' Het geschiedde dat de schrijver op een avond in conclaaf met voornoemde vader van de kinderen van die heus wel aardige vrouw – ze stemt uiteraard zoals het hoort SP of als ze in een gekke bui is Groen Links en 'Nee, nee, ben je mal, zeg' uiteraard geen partij die Eigen Volk boven beschaving stelt – op een halve lettergreep na God's bedoelingen met geheel de Mensheid had weten te doorgronden, toen de vrouw in kwestie 'gezellig aanschoof voor een bakkie' … “Maar je weet toch niet wat die vluchtelingen met je kinderen willen?'' verkoos de vrouw te zeggen, want zoals het een echte moeder betaamt hoort de eerste zorg naar het nageslacht uit te gaan. “Dat is het eerste wat jij je afvraagt?” besloot de schrijver maar eens te vragen toen de stilte wat al te pijnlijk werd. Toen de vrouw hem het antwoord schuldig bleef, haalde de schrijver zijn beproefde truc met de GSM-die-op-trillen–niet- op-bellen-staat uit de kast … “Ja, hallo? Hoe is het?” sprak hij in het toestel dat van geheel niets wist. “Oké, ik zit hier nog koffie te drinken bij vrienden, maar ik kom er aan.” Hij liet zich door de heer des huizes naar de deur begeleiden en bij het afscheid werden de obligate woorden 'we bellen nog' gepreveld, maar tussen hen in, tussen hem en de vriend die hem dierbaar was, stond daar die eindeloze stroom verjaagden, stonden er kinderen die dachten dat ze het kwaad ontvlucht waren.

Vorm en Inhoud

Gerard Reve (Nacht van de Poëzie te Kortrijk - 1975)

'Kunst is de balans vinden tussen vorm en inhoud' … dat is wat men kan opmerken in antwoord op de domme opmerking die biograaf Nop Maas zich permitteerde over het werk van Gerard Reve … “In zijn sadomasochistische voorliefde voor het tuchtigen van jongelui kan ik mij bijvoorbeeld helemaal niet vinden.” ( zie de Volkskrant van donderdag 29 juli … en men stelle zich Nop Maas voor met de handen zedig voor het kruis gevouwen, een champagnekurk in de 'Geheime Opening' … ). Laat Meneer Maas een biografie van Salvador Dali schrijven, dan is er geen ontkomen aan … “Alleen jammer dat Dali die dure horloges liet smelten.” Het zijn altijd de middelmatige pennenlikkers, de snobs die in literair opzicht een leesteken niet van een witregel of een paginanummer kunnen onderscheiden, die het van een letterlijke interpretatie moeten hebben. Bonter dan Maas maakte Surinaams politicus André Haakmat het in 1975 toen die Gerard Reve beschuldigde van 'vuil racisme' vanwege Reve's gedicht 'Voor eigen Erf' uit 1974 … 'Onze kassiers op de wegen beroofd / Aan ouden van dagen op klaarlichte dag / Hun tasje met spaargeld ontrukt / Onze roomblanke dochters onteerd. / Waarheen, mijn Vaderland? / O Nederland, ontwaak! / Gooi al dat zwarte tuig er uit: / Ons land voor ons! / Op, naar de Blanke macht!' … Haakmat heeft waarschijnlijk geen puberteit gekend … het is 1969 en men had de keuze tussen de dood of de hormonen het werk laten doen en al het vrouwvolk bespringen dat in het rond danst … maar voor dat laatste moest men eerst van de hardnekkige acne bevrijd worden en van dat pluizige haar op bovenlip en kaken waar men het scheermes nog niet in durfde te zetten … men heeft zich teruggetrokken op het zolderkamertje van het ouderlijk huis en men begint gapend aan dat ene boek dat de leraar Nederlands als verplichte literatuur had meegegeven. 'De Avonden' van de Grootmeester opende de deuren naar een feestelijk verlichte wereld buiten de schaduw van het dagelijks leven … De Geest van Grootse Gerard zal ook boven Saparua zweven, want wie een zoon van Maluku heeft gered, die heeft geholpen het Vaandel van de Republiek te verdedigen (en die had – over André Haakmat gesproken – Desi Bouterse wel even een lesje geleerd).

Moe ...

'Moe' is ook maar een woord … nog 64 dagen, zijnde 9 weken en 1 dag voordat Garuda vlucht 089 opstijgt van Schiphol … “Maar waar heb jij een kopie KTP voor nodig, man?” zegt Neef J aan de telefoon. “Nou, gewoon … ”. “Dat is helemaal niet gewoon.” … “Zeg, A … Neef J zegt dat we geen kopie KTP nodig hebben.” “Volgens het reisbureau wel … En ga je wel op tijd naar de GGD?”
Ik heb al geen zin meer om naar Maluku te gaan, vooral niet als Neef B, Neef R, Nicht M en Nicht C mij ook niet aan het adres en het telefoonnummer van Nicht J in Porto kunnen helpen … gewoon niet gaan, dat begrijpen de filmmakers AV en JAJ heus wel en Joch B die peper ik wel in dat er op Saparua geen internetverbinding gemaakt kan worden en kan hij wel zes weken zonder al zijn Hyves-vrienden? En zijn zusje huilend achterlaten, kan dat wel? En zo koud is het hier in oktober en november met die klimaatverandering nou ook weer niet en hoe moet ik op Saparua mijn 57ste verjaardag vieren zonder mijn drie andere kinderen? 'Moe' is ook maar woord … zes weken zonder het rituele verontwaardigde geblaat over Grote Blonde Geert en dat achterbakse CDA-tuig, dat is toch warempel wel een aardig vooruitzicht. Ik hoor in november dan wel hoeveel punten Ajax inmiddels alweer verspeeld heeft en hoe erg iedereen mij gemist heeft op de 60ste verjaardag van Oudste Zus H … en mijn ouders? Ja, mijn ouders in hun graf in dat godvergeten Leerdam. Daar liggen ze dood, in Porto op Saparua waarschijnlijk niet.

Lutjegast

Nescio - JHF Grönloh (1882-1961)

Het spijt de Nederlandse Spoorwegen oprecht de veel betalende clientèle op station Nijmegen Centraal te moeten mededelen dat zij omvangrijke werkzaamheden verrichten aan station Arnhem Centraal. “Reizigers in de richting Utrecht Centraal reizen het snelst via 's Hertogenbosch.” “GVD”, maar dan voluit is men geneigd te denken. “Straks wordt er nog omgereden via Vaals, de Hondsbossezeewering, Radio Kootwijk of pakweg Lutjegast … Maar in Lutjegast komt men niet zomaar, daarvoor moet het 1944 zijn, men moet 8 jaar oud zijn en men heet Okko Warmenhoven. En wie is dat dan wel? Okko Warmenhoven was tot aan zijn plotse dood op 47-jarige leeftijd in 1983 universitair docent Wijsgerige Andragologie – 'hoe zei je dat?' – aan de Rijksuniversiteit van Utrecht … 'Waartoe verleent men hulp? Met welk recht, met welke intentie? Vanuit welk mensbeeld?' … Men verleent hulp aan die 'Arme, Arme Molukkers' omdat men … tja, waarom eigenlijk? Kunnen die mensen zich niet gewoon hier aanpassen? “Dat ze net zo goed Hollands gaan praten als 'mij' en alles, weet je wel … ” Met z'n allen seizoenkaarthouders van Ajax worden? Of dat ze net zo lang alleen maar met Onze Hoogblonde Leuke Meiden en Knapen je-weet-wel doen dat ze over honderd jaar eindelijk ook eens een zonnebank kopen in plaats van heroïne … Okko Warmenhoven was een Held van het Individuele Geweten. Een man die het poëtische zocht, waar anderen al meningen en standpunten paraat hadden. Een Denker die willens en wetens het actie voerende deel van zijn studenten de collegezaal uitjoeg door uit het niets te verklaren dat hij helemaal niets had met WAO-ers … om het verontwaardigde geroezemoes te overstemmen pakte Warmenhoven uit zijn ouderwetse schooltas een exemplaar van Nescio's verhalenbundel om Titaantjes voor te lezen … “Men kan als WAO-er door het leven gaan, maar het is interessanter om aan het levensverhaal van die zogeheten WAO-er aandacht te besteden.” Verhalen vol heimwee en verlangen, die scheppen een sfeer waarin de hulpvraag van de klaarblijkelijk in nooddruft verkerende medemens beter tot haar recht komt. Daarom las Warmenhoven De Uitvreter voor of citeerde hij Jan Emmens 'Als ik ergens stilsta, dan is dat mijn standpunt.' Of hij vertelde zijn eigen verhalen. Het verhaal van een Rotterdams jongetje dat vier jaar oud was toen de stad gebombardeerd werd. Dat bij gebrek aan voedsel in die oorlogsjaren op 8-jarige leeftijd geëvacueerd werd naar Lutjegast, waar hij bijkwam van de honger. Maar waar hij ook in nachtmerries de beelden terug zag van de buurman, de oude Joodse huisarts, die door de Duitsers de overvalwagen in gesleurd werd. Dat beeld, van de oude man, van diens bril die door Duitse laarzen vertrapt werd, dat zei hem meer dan alle plechtigheden op de 4e mei.

Terrasbezoek

De zomer aarzelt, de zomer wankelt maar het is net warm genoeg om op een terras in Nijmegen neer te strijken. Nieuw in de horeca is het bedienend personeel dat zich met gespeelde vriendelijkheid naar de klant spoedt als die nog maar net zijn glas earl grey thee leeg heeft. “Wilt u nog wat drinken, meneer?” “Nee, dankuwel,” zegt meneer. “Iets eten misschien?” “Nee, dankjewel.” Van 'u' naar 'je' geraakt men langs de weg van ergernis … “De horeca is ook niet meer wat ze geweest is,” klaagt meneer tegen de Geliefde als die naast hem komt zitten met alle boodschappen die hij zelf ook had kunnen doen, ware het niet dat de wijn van de vorige avond de dood gewaande kleinzerigheid bij hem heeft wakker geroepen. “Ja, ik moet niet meer drinken. Daar word ik zo langzamerhand echt te oud voor, dan word ik chagrijnig van zo'n malle griet die van haar baas met haar borsten moet zwaaien in de hoop dat ik hectoliters earl grey thee ga drinken om bij haar in het gevlei te komen en dat ik hele broden met 5 soorten kaas en dertien soorten worst ga verorberen … ” “Jij moet inderdaad voorlopig maar geen wijn meer drinken, Schat,” zegt de Geliefde nadat ze het Meisje met de Borsten de schrik van haar leven heeft aangejaagd door een glas Radler te bestellen. “U - wa – is – da” vraagt het wicht, dat hij opeens heus wel aardig vindt want zij kan er ook niets aan doen dat het beroerd gesteld is met het onderwijs in Nederland. Het is ook haar schuld niet dat de omzet in het cafébedrijf door de economische wereldcrisis drastisch gedaald is en haar baas haar daardoor verplicht heeft zich – voor die € 6,50 per uur fiscaal onverantwoord – als een can can-danseres uit te dossen. “Nou kijk,” zegt de Geliefde en ze zet geduldig op haar hurken uiteen hoe men zonder de explosieven opruimingsdienst erbij te betrekken bier met limoenlimonade kan mengen met het gewenste glas Radler tot resultaat. “Als jij drinkt,” zegt de Geliefde, nadat de paaldanseres zich strompelend op te hoge hakken uit de voeten heeft gemaakt, “Dan kan ik enorm met je lachen, maar dan hoor ik ook dat er woede door het lachen heen klinkt.”

Telefoon ...

Jan Steen ben ik dank verschuldigd voor het ontwerpen en het inrichten van mijn huishouden en voor het organiseren van mijn zogeheten administratie. Ergens tussen de kerstkaarten van 2008 en 2009, tussen de installatie – CD-ROMS van verouderde Windows-versies, tussen uitgeknipte tijdschriftartikelen die beslist eens gelezen moeten worden door mijn kleinkinderen, tussen verdwaalde foto's van Prinses Maluku uit de tijd dat niemand nog durfde te vermoeden dat uit het poezelige wezentje – dromerig starend in de camera – een Kenau zou groeien die de Grote Mannen in het gezin haar wil zal opleggen. Daar ergens tussen moet het exemplaar in enveloppe liggen van de Volkskrant van donderdag 1 oktober 2009, dat diezelfde Volkskrant mij had toegestuurd. “In de hectiek rond het overlijden van mijn moeder ben ik mijn exemplaar van uw krant kwijtgeraakt … ”. Langer doorzoeken zou tot zoveel stofverplaatsing leiden, dat allereerst een bezoek zal moeten worden gebracht aan een speciaalzaak in huishoudelijke artikelen waar men pas na grondig wetenschappelijk onderzoek zal kunnen vaststellen welke zak er exact past in de stofzuiger van meneer, die meneer blijkbaar ergens in de jaren tussen Falkland– en Eerste Golfoorlog uit het Openlucht Museum heeft gestolen. En met 'zak' wordt nou eens keer niet neo-NSB-er Maxim Verhagen bedoeld, die te laf is zelf Blonde Geert op te vrijen, maar als de 'God' van het CDA beschikt dat de Nationale Clown uit Venlo hem de ballen streelt, wie is hij dan om niet te ejaculeren … Maar daarmee is het plotse probleem niet opgelost dat men vrijwillig over zich heeft afgeroepen … Gelukkig ligt daar onder de keukentafel op een vergeten, verrassend geordend stapeltje 'Belangrijke Papieren' nog de 'VPRO GIDS no 39 van 26 september t/m 2 oktober 2009 | prijs € 0,50' … Men zal op woensdag 30 september des avonds om 21 uur 20 niet op Nederland 1 gekeken hebben naar 'Wallander (KRO) Brits-Zweedse detectiveminiserie. Afl 3 (slot): Midzomermoord (One step behind). Drie jongeren worden tijdens een uitgebreide midzomernachtspicknick in het bos van dichtbij neergeschoten … ' Veel spannender was het om, met het kabaal van '20.15 UEFA Champions League: Bayern München-Juventus' op Nederland 3 op de achtergrond naar het schermpje van de GSM te staren in afwachting van berichten over de Zeer, Zeer Oude Vrouw die in een roes van morfine langzaam hemelwaarts aan het zweven is … “Nee, geen gemiste oproepen … F zal mijn nummer toch wel hebben? … F zal toch niet … echt iets voor hem om zijn GSM in de auto te laten liggen en die auto dan uitlenen aan de zwager van de tante van zijn buurvrouw en die auto staat nu in een parkeergarage in Amsterdam of aan de kade in Marseille … hebben ze daar wel een kade … ” Het onvermijdelijke telefoontje komt pas de volgende ochtend als Nederland ontwaakt en men zich blijmoedig opmaakt voor Nederland 1 '6.30 MAX Geheugentrainer (MAX)', voor Nederland 2 '7.00 Journaal met gebarentolk (NOS) of wie weet voor Nederland 3 '6.30 Kabouter Plop' … “F … met F … Broer, ik moet je helaas … ” Maar hij hoort het allemaal niet. Hij voelt alleen die siddering, hij voelt die proppen van woede in de traanklieren … hij luistert pas weer als de Zeer, Zeer Oud Geworden Vrouw hem toefluistert … “Mijn Lief, nu wil ik gaan. Het is heus niet allemaal voor niets geweest … ”.